پهن مىكنند ، به نحوى كه هميشه و همه‌جا آزوقهء انسان و حيوان تأمين است و علاوه بر آن ، همه نوع ميوه و تره‌بار و تنقلات نيز در بساط فروشندگان پيدا مىشود ، تا افراد در موقع سوارى بخورند و تا كسى از اين تنقلات نخورد و وقتى به چشمهء خنكى رسيد آب آن را نياشامد ، به كيفيت و لذت اين طرز خوردن و نوشيدن ، آن‌طور كه من پى برده‌ام ، ممكن نيست پى برد . دهاتىها آنقدر از اين وضع بهره‌مند مىشوند كه تمام سال آزوقهء خود را براى ايام عبور اردو انبار مىكنند ، زيرا براى فروش آنها فرصتى مناسب‌تر از اين نيست و از طرفى سربازان نيز به اين نحو ما يحتاج خود را به ارزانى خريدارى مىكنند و در حقيقت براى هر دو طرف معاملهء سودبخشى است ، و تمام اين وضع بر اثر خوش‌رفتارى سربازان نسبت به سكنه و مردم عادى به وجود آمده است . و اين رفتار با بىانضباطى اسپانيولىها و افراد مسلح حكومت بدبخت ناپل ، به‌طورى كه همه مىدانند ، از زمين تا به آسمان فرق دارد « 1 » . در مورد مواجب ، بايد بگويم كه هيچ‌يك از سربازان نبايد در سال مبلغى كمتر از پنج تومان كه معادل با پنجاه سكه است دريافت دارد و با اين پول يك سرباز با اسبش به خوبى مىتواند زندگى كند . فرماندهان و صاحب‌منصبان قشون البته وضعشان خيلى بهتر است و به نسبت درجه و مقام خود ، حقوق مكفى دريافت مىدارند و افراد برجسته‌اى نيز هستند كه حقوق سالانهء آنها بين دويست و تا سيصد تومان است ؛ اين‌ها در حقيقت همان كسانى هستند كه قبلا ذكر كردم و گفتم با عدهء زيادى از قواى خود به اردوگاه مىآيند ، ولى در دفاتر قشون فقط نام يك نفر ، يعنى خود آنها ، به ثبت مىرسد . اكنون مىپردازم به شرح بقيهء وقايع : همان‌طور كه قبلا اشاره كردم ، روز اول ماه اوت ، به فرمان شاه ، قسمت اعظم قوا به سمت تبريز اعزام شد تا به افراد قرچقاىخان ملحق شود و در جلو سردار ترك كه از آن جاده رو به ايران مىآمد ، نيروى متشكلى به وجود آيد . اقليت قشون نيز با شاه باقى ماند ، تا به اردبيل ، يعنى جايى كه حدس زده مىشد ممكن است مورد حملهء قواى دشمن قرار گيرد ، اعزام شود . نقشه چنين بود كه اگر تصادفا حمله اتفاق نيفتاد ، اين نيرو بعدا از آن شهر به يارى قواى ايران به محلى كه مورد حمله قرار گرفته است بشتابد . زيرا به هر حال تبريز و اردبيل به يكديگر نزديك هستند و ميان آنها فقط پنج روز راه فاصله است .

--> ( 1 ) . البته واضح است كه اين انتقاد نسبت به رفتار اسپانيولىها و حكومت ناپل نمىتوانست از نيش قلم سانسور وقت ، در امان بماند . در نتيجه روى اين قسمت از مطالب نويسنده نيز در نسخهء خطى ، قلم بطلان كشيده شده و در هيچ يك از چاپ‌هاى قبلى كتاب منعكس نشده است . - م .